Last updated: 30-06-2006

Trang Tài Liệu       homeTrang nhà    

Volume 02  Issue 10

Sư Phạm Giáo Lư - 1

Thân mến chào các bạn Giáo Lư Viên,
Hy vọng các bạn đang tận hưởng những ngày Hè vui vẻ và thật hạnh phúc với gia đ́nh. Tháng vừa qua vắng mặt trên Hạt Cải v́ gia đ́nh ḿnh bận về thăm quê hương. Góp nhặt được một số tài liệu bên quê nhà, ḿnh xin chia sẻ trên trang Hạt Cải để giúp nhau cùng thăng tiến và trở nên những thợ lưới “cá người” lành nghề mà Thiên Chúa đă tuyển chọn: “Hăy theo Ta và Ta sẽ cho các ngươi nên ngư phủ bắt người” (Mt: 4, 19).          

Có thể nói quyển Sư Phạm Giáo Lư của Giáo Phận Sàig̣n rất bổ ích cho việc dạy Giáo Lư hiện nay. Xin phép được tóm tắt và đăng tải các chương mục cần thiết để các bạn Giáo Lư Viên chúng ta cùng tham khảo. Lần này, xin mời các bạn t́m hiểu:
- Thế nào là Giáo Lư và nội dung của Giáo Lư.
- Phương pháp truyền giảng Tin Mừng của Thầy Giêsu.
- Các nguyên tắc sư phạm căn bản.

1. Thế nào là Giáo Lư và nội dung của Giáo Lư:
Giáo Lư là tŕnh bày Lời Thiên Chúa một cách đơn giản, cụ thể, sống động, để giúp tín hữu hiểu và sống đức tin.

Nội dung của Giáo Lư là toàn bộ mầu nhiệm Kitô giáo được chứa đựng trong Thánh Kinh (46 sách cựu ước và 27 sách tân ước) và Thánh Truyền (giáo huấn các giáo phụ, phụng vu, và giáo huấn của Giáo Hội).

Giáo Lư là trung gian giữa Lời Thiên Chúa và người nghe. Lời Chúa th́ mang tính tuyệt đối, c̣n Giáo Lư chỉ có giá trị tương đối. Do đó, Giáo Lư có thể thay đổi và cải tiến để Lời Thiên Chúa được diễn đạt đúng hơn, rơ hơn, sống động và hợp thời hơn.

2. Phương pháp truyền giảng Tin Mừng của Thầy Giêsu:
Phương pháp Giáo Lư ngày nay dựa trên nhiều khám phá mới về tâm lư và sư phạm, nhưng không thể không học với Thầy chí thánh Giêsu những nguyên tắc rất mẫu mực, làm kim chỉ nam cho chúng ta. Ngày xưa, Thầy chúng ta đă giảng dạy qua các h́nh thức:

Trực tiếp nói với dân Chúa. Mặc dù luôn hướng về Chúa Cha và dành nhiều giờ cầu nguyện lúc thanh vắng, Chúa Giêsu vẫn là người của quần chúng, gần gũi trong đời thường của mọi hạng người: luật sĩ, thu thuế, biệt phái, binh sĩ, thiếu phụ…. Và bất cứ nơi đâu, lúc nào Ngài cũng nói về Nước Thiên Chúa: trên núi, trong hoang địa, dưới thuyền, ngoài băi biển, trong Đền Thờ…

Tŕnh bày sống động, đối thoại, vừa tầm người nghe. Chúa đặt ḿnh vào tầm hiểu biết của mọi hạng người, nói những điều dễ hiểu, giải đáp những điều họ thắc mắc, gây hứng khởi cho người thiện chí nhưng không lẫn tránh những vấn đề khó chấp nhận. Chúa nói với dân chúng bằng chính ngôn ngữ của họ. Do đó họ cảm thấy ḿnh được hiểu, nghe không chán, và c̣n thú nhận: “thật chưa thấy ai giảng như người này”. Nếu gặp người có học, muốn tranh luận và bắt bẻ, Chúa cũng sẵn sàng lư luận, trích dẫn Thánh Kinh và luât Môisen để thuyết phục hoặc cho họ thấy sự sai lầm của họ. Chúa luôn thích ứng lời giảng với t́nh trạng thái độ người nghe.

Dựa vào sự việc cụ thể để giải thích Mầu Nhiệm Nước Trời. Chúa thường dùng sự việc cụ thể, quen thuộc trong đời sống hàng ngày để dạy một chân lư cao siêu, mới lạ, khó tin. Chim trời, hoa đồng là dịp Chúa giảng về sự quan pḥng của Thiên Chúa. Hạt giống tượng trưng cho Lời Thiên Chúa gieo vào ḷng người và tùy loại đất mà phát triển. Nước Thiên Chúa như hạt cải, như men, như tiệc cưới, như vườn nho… Ngoài ra, Chúa c̣n dùng dụ ngôn để giảng dạy. Chân lư thường được gói ghém trong một câu chuyện và là kết luận của một câu chuyện. Chúa không dùng những định nghĩa trừu tượng mà thay thế bằng câu chuyện cu thể. Nghe xong chuyện người con phung phá, ai cũng hiểu ngay ḷng Chúa yêu thương kẻ có tội. Đọc hết câu chuyện nén bạc, người ta thấy cần phải khai thác mọi ân huệ Thiên Chúa ban.

Đúc kết thành những câu dễ nhớ. Sau khi diễn giải chân lư, Chúa thường đúc kết lại thành những câu ngắn gọn để dễ nhớ. Chúng ta t́m thấy trong Phúc Âm nhiều kết luận giản dị nhưng sâu sắc. Về cầu nguyện: “Ai xin sẽ được, ai t́m sẽ thấy, ai gơ sẽ mở cho”. Về khiêm tốn: “Ai nâng ḿnh lên sẽ bị hạ xuống”. Về tinh thần phục vụ: “Ta đến để phục vụ chớ không để được phục vụ”. Về bền đỗ: “Kẻ được gọi th́ nhiều, nhưng người được chọn th́ ít”.

Dùng Thánh Kinh để minh chứng lời nói. Chúa Giêsu thường trích dẫn những lời Kinh Thánh giúp người nghe dễ đón nhận và hiểu sâu hơn những lời Ngài. Những lời đó c̣n chứng minh Ngài đến để hoàn tất mọi sự. Những lời Ngài nói, những việc Ngài làm vừa nối tiếp vừa thực hiện những ǵ đă được tiên báo trong Cựu ước. Ngài chính là Đấng thực hiện mọi lời hứa và mọi ư định của Thiên Chúa.

Vừa tŕnh bày, vừa cảm hóa. Khi diễn giải mầu nhiệm Nước Trời, Chúa Giêsu gợi ḷng yêu thích đón nhận chân lư và sẵn sàng thay đổi cuộc sống người nghe. Cũng có người không đón nhận lời Ngài mời gọi như chàng thanh niên giàu có, nhưng rất đông người nghe đă được cảm hóa để đổi đời như thiếu phụ Samaria, ông Giakêu, Mađalêna, người trộm lành…

Cách truyền giảng Tin Mừng của Chúa Giêsu thật đơn giản và linh động, nhưng sâu sắc và chứa đựng nhiều phương pháp sư phạm đáng cho chúng ta học hỏi và bắt chước.

3. Các nguyên tắc sư phạm căn bản:

Học tập nơi Thầy Giêsu, chúng ta có thể rút ra được sáu phương pháp cơ bản sau đây:

Cụ thể hóa: Cụ thể có nghĩa là dễ tưởng tượng, dễ h́nh dung, hiểu được ngay v́ nó đánh động vào giác quan. Người nghe càng nhỏ tuổi th́ bài giáo lư càng phải cụ thể. Từ ngữ và kiểu nói đơn giản sẽ cụ thể hóa các ư niệm trừu tượng và đưa các ư niệm đó đến vừa tầm tiếp nhận của trẻ. Thánh Kinh dùng nhiều ngữ ảnh: Chúa là ánh sáng, là thành lũy, là mục tử… Để cụ thể hóa bài giáo lư, ta c̣n có thể dùng tranh vẽ, h́nh chụp để gây sức chú ư của học sinh. Thí dụ một tấm ảnh thiên nhiên đẹp có thể diễn tả về quyền phép của Thiên Chúa cụ thể hơn nhiều lời mô tả của GLV. Phương pháp tốt nhất để làm cho bài giáo lư trở nên cụ thể là dùng lối kể chuyện (sẽ bàn đến trong lần tới).

Quy nạp: Quy nạp là từ một câu chuyện hay từ nhiều sự kiện cụ thể rút ra một kết luận có tính cách tổng quát. Chúa Giêsu đă theo phương pháp qui nạp qua lối dùng dụ ngôn. Chúa thuật một câu chuyện rồi từ câu chuyện rút ra một bài học. Để áp dụng phương pháp quy nạp vào bài giáo lư, có thể phân biệt ba giai đoạn: 1.Giới thiệu: đưa ra một sự kiện làm khởi điểm. 2.Giải thích: từ sự kiện đó rút ra những ư tưởng, những bài học thích hợp. 3.Áp dụng: đem những ư tưởng, những bài học đó soi sáng đề tài giáo lư muốn tŕnh bày.

Chủ động: Chủ động là tạo điều kiện cho học sinh tích cực tham gia vào việc khám phá chân lư, chứ không bị nhồi sọ hoặc đón nhận thụ động. Chủ động sẽ gây nên thích thú để đạt hiệu quả sư phạm cao. PP chủ động bao gồm đối thoại và sinh hoạt. 1.Đối thoại: GLV cần đặt câu hỏi giúp các em suy nghĩ, tự ḿnh từng bước tiến tới chân lư. Hệ thống câu hỏi phải có tính gợi ư và tiệm tiến. Gợi ư là vừa sức các em và trong câu hỏi đă chứa đựng cả câu trả lời. Tiệm tiến là các câu hỏi phải nối tiếp nhau, liên tục, ăn khớp, cùng quy hướng, và thâu hẹp dần về vấn đề đang t́m hiểu. Qua câu hỏi gợi ư, GLV phải lái sự suy nghĩ và câu trả lời của các em vào vấn đề chính. Cần nắm vững tay lái, nếu không th́ chính GLV sẽ lạc đường. Lối đối thoại rất tốt về mặt sư phạm nhưng khó áp dụng khi lớp quá đông hoặc thời gian có hạn. 2.Sinh hoạt: xin xem bài cụ thể trong lần sau.

Cảm nghiệm: Giáo lư không phải là trau dồi kiến thức tôn giáo, nhưng nhằm hoán cải con người toàn diện, dẫn đưa vào đời sống mới trong Chúa Giêsu. Do đó, bài giáo lư phải có sức lay động người nghe. Mỗi bài có một chủ đề nhất định, không nên gộp chung nhiều đề tài khác nhau trong cùng một bài v́ sẽ phân tán sức chú ư của các em. Thí dụ chủ đề của bài Chúa tạo thành vũ trụ là Chúa Giêsu quyền phép, ta dẫn dắt các em đến tâm t́nh cảm phục và tri ân Thiên Chúa. Áp dụng nguyên tắc cảm nghiệm cần phối hợp bài giáo lư với cầu nguyện. Phút cầu nguyện sau bài giảng là đỉnh cao của bài giáo lư, không cần dài, nhưng phải là một cuộc gặp gỡ thật sự với Thiên Chúa và để cho Ngài biến đổi. Lần sau ta sẽ bàn về phút cầu nguyện ngay sau khi giảng bài giáo lư.

Tiệm tiến: Tiệm tiến trong chương tŕnh và cách dạy: 1.Trong chương tŕnh: Phải có chương tŕnh giáo lư riêng cho từng lứa tuổi. Dùng cùng một sách giáo lư chung cho hết mọi tuổi vừa trái với quy luật tâm lư và sư phạm, vừa không trung tín với Tin Mừng. Giáo Lư là một công cuộc dài hạn phải tiếp tục suốt đời người tín hữu, không thể thu gọn trong vài ba tháng với chủ đích để lănh nhận các bí tích rồi thôi. V́ thế, không nên nhồi vào óc các em toàn bộ giáo lư trong một thời gian ngắn. Cần có thời gian th́ hạt giống mới có thể mọc một cách b́nh thường. 2.Cách dạy: Nên tŕnh bày vấn đề từ đă biết đến chưa biết, từ cụ thể đến trừu tượng, từ tổng quát đến chi tiết. Không loại trừ những vấn đề khó nhưng phải tŕnh bày những vấn đề khó một cách dễ hiểu.

Vận dụng trí nhớ: GLV giảng bài trước, rồi tóm lược bài trong một câu ngắn gọn, sau cùng cho các em ghi chép và học thuộc ḷng câu này. Nếu thuộc và hiểu câu này, các em sẽ nhớ được những điểm chính yếu của bài giáo lư. Câu thuộc ḷng thường trích nguyên văn hoặc tóm lược trung thực những lời Thánh Kinh hoặc phụng vụ. Nếu không có sẵn th́ chúng ta mới sáng tác cho các em, nhưng cần ngắn gọn, dễ hiểu và dễ nhớ.

Trên đây là những nguyên tắc chủ yếu có tính tổng quát. GLV cần nắm vững và áp dụng cho linh động và cụ thể vào lớp của ḿnh để đạt được hiệu quả cao nhất. Thân chúc các bạn thành công và sinh nhiều hoa trái cho Chúa và cho Giáo Hội.

Nguyễn Diễm Trang - mùa Hè 2006

 

All Copyrights Reserved 2005, Hatcai.net